Martin Hillenga

achterwaarts bewegend – drogend daar het opwaarts regent

The X-Men Veendam

In 1895 deed zich in Veendam een vervelend ongeval voor. De zeventienjarige Pieter Berend Santé Thedinga, zoon van een rijwielhandelaar en leerling aan de Hogere Burgerschool, schoot ‘een bukskogel’ in zijn eigen been. ‘Die wond heeft zich sedert gesloten, en de door den arts niet verwijderde kogel bezorgt aan het been slechts wat vermoeidheid bij lang staan.’

pdac-25-4-1895

Provinciale Drentsche en Asser Courant, 25 april 1895.

Buitengewoon vervelend voor de jongen in kwestie natuurlijk, maar waarschijnlijk zorgde de gebeurtenis een jaar later in de studeerkamer van dr. Pieter Schuringa, de directeur van de gemeentelijke HBS, wel voor een moment van beheerste euforie.

Het gebouw van de HBS in de Kerkstraat. Foto collectie Veenkoloniaal Museum.

Het gebouw van de HBS in de Kerkstraat. Foto collectie Veenkoloniaal Museum.

Schuringa had namelijk in de eerste maanden van 1896 al enkele lezingen gegeven over ‘X-stralen’, een opzienbarende ontdekking die nog maar kort daarvoor was gedaan door de Duitse natuurkundige Wilhelm Conrad Röntgen. Diens artikel ‘Über eine neue Art von Strahlen’ zag eind december 1895 het licht. Kennelijk lukte het Schuringa om op basis daarvan in zeer korte tijd een Röntgenapparaat in elkaar te knutselen. In de aangeschoten leerling vond hij een dankbaar object voor een nuttige toepassing ervan.

De schooldirecteur maakte van het gewonde been ‘eene afbeelding door middel van Röntgen-stralen’ en daarbij zorgde hij ‘voor nauwkeurige metingen en merkteekens, waardoor de plaats van den kogel in elke richting tenminste tot op 0.5 cm nauwkeurig kan bepaald worden’. De ‘photographie’ werd door Schuringa overgelegd aan dr. B. Brongers, huisarts in Veendam. Diens advies luidde ‘dat door eene eenvoudige operatie de kogel gemakkelijk en met zekerheid verwijderd kan worden.’ Een operatie werd gepland voor in de ‘groote vacantie.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Collectie Universiteitsbibliotheek Groningen.

De foto van het been van de jongen Thedinga werd gepubliceerd in het tijdschrift De Natuur. Populair geïllustreerd maandschrift, gewijd aan de natuurkundige Wetenschappen en hare toepassingen (1896). Daarin staat ook een röntgenfoto afgebeeld van de hand van een vijftienjarige leerling van de Veendammer Rijksnormaalschool (onderwijzersopleiding).

Of de voorgenomen operatie ook werkelijk plaats heeft gehad, kon ik niet achterhalen. Het maken van de foto was al niet zonder risico’s: de eerste röntgenapparaten gaven 1500 maal meer straling dan de hedendaagse toepassing van de techniek. Bovendien was er het gevaar van (ernstige) brandwonden. Thedinga, in de wandelgangen doorgaans ‘P.B.S.’ genoemd, had in zijn latere leven een sportzaak aan het Boven Oosterdiep in Veendam. Ook deed hij nog regelmatig mee aan schietwedstrijden.

Een advertentie voor de winkel van Thedinga uit 1924.

Een advertentie voor de winkel van Thedinga uit 1924.

Advertenties

3 reacties op “The X-Men Veendam

  1. Kor Boven
    oktober 15, 2016

    Een zeer interessant verhaal

  2. Wessel Dijkstra
    oktober 21, 2016

    En hoe zit het met telepathie in Veendam? Zo rond 4 oktober zat ik me al af te vragen hoe het met ‘achterwaarts bewegend’ ging, en prompt verscheen Apocalyps Oosterdaip!

    • Martin Hillenga
      oktober 22, 2016

      Het was al druk, en toen werd het ineens nóg drukker. Bovendien al een paar maand aan het revalideren en dat gaat ‘achterwaarts bewegend’ langzaamaan de goede kant op.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op oktober 13, 2016 door in Geschiedenis, Gronings / Groningen, Uncategorized, Veendam en getagd als , , , .

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 235 andere volgers

Archief

Twitter Updates

%d bloggers liken dit: