Martin Hillenga

achterwaarts bewegend – drogend daar het opwaarts regent

De aardappeltellers

November 1955 was een bewogen maand: de Sovjet-Unie bracht haar eerste waterstofbom tot ontploffing, Amerika zond de eerste ‘militaire adviseurs’ naar Zuid-Vietnam (het officieuze begin van de Vietnam-oorlog) en in een winderig Veendam werd de uitslag van de winkelweekloterij bekend gemaakt.  Vooral die laatste gebeurtenis zorgde voor de nodige beroering.

Aanleiding voor de ophef was dat van de 48 te winnen prijzen er maar liefst 15 in de wacht gesleept werden door het Veendammer politiekorps. Latere berichten spreken zelfs van 20 – een onwaarschijnlijk toeval, dat menig Veendammer boven de pet ging.

Het politiebureau van Veendam in de jaren '50, toen nog gevestigd in de Kerkstraat. Disclaimer: de afgebeelde personen hebben niets van doen met de onverkwikkelijkheden in 1955. Foto www.remeijer.nl.

Het politiebureau van Veendam in de jaren ’50, toen nog gevestigd in de Kerkstraat. Disclaimer: de afgebeelde personen hebben niets van doen met de onverkwikkelijkheden in 1955. Foto http://www.remeijer.nl.

Een reconstructie van de gebeurtenissen.

De loterij van de verzamelde middenstand was geen ‘klassieke’ loterij in die zin dat alleen het (nood)lot allesbepalend was. De deelnemers moesten zelf wel enige moeite doen om kans te maken op een prijs. In dit geval moest geraden worden hoeveel aardappelen er in een gestapelde piramide zaten. Dat dit geen lullig, on-Veendams piramidetje was, blijkt wel uit het aantal gebruikte aardappelen (tevens het winnende nummer): 6.432.

Met wat rekenwerk en ruimtelijk inzicht was de bandbreedte van de gok aardig te beperken. Enkele deelnemers stonden daarvoor ook technische hulpmiddelen ter beschikking, aldus de krant:

‘Slimme amateur- en vakfotografen maakten gebruik van hun camera’s en fotografeerden de pyramide van kop tot teen, om daarna, in intense huisvlijt, het vaderlandse volksvoedsel per knol te tellen.’

Ook de Veendammer Hermandad vergrootte op die manier haar kansen:

‘Vrijwel alle politieambtenaren, die uit hoofde van hun functie uiteraard gedurig met de aardappelpyramide te maken hebben gehad, hebben ook de foto-methode toegepast en met succes.’

Bovendien leverden de agenten ook nog eens hun antwoordkaarten op een uiterst uitgekiende wijze in. De organisatie had bepaald dat per persoon slechts één prijs gewonnen kon worden, maar de politie deed mee met een groot aantal kaarten met daarop steeds hetzelfde nummer maar ‘gesteld ten name van vrijwel alle leden van het corps’.

De methode had succes: de hoofdprijs, een auto maar liefst, viel in het politiekorps, evenals de tweede en derde prijs, respectievelijk een televisietoestel en een brommer. Daarnaast werd een reeks aan kleinere prijzen gewonnen.

Nieuwsblad van het Noorden, 16 november 1955.

Nieuwsblad van het Noorden, 16 november 1955.

De uitslag zorgde onder de Veendammer bevolking voor een heus ‘aardappeloproer’. De politie-inspecteur, zelf winnaar van de elfde prijs, zegde geschrokken van alle commotie toe de prijzen in beslag te nemen en terug te geven. Binnen een dag kwam hij terug op die voortvarendheid. De prijzen zouden wel worden geaccepteerd, maar dan om ze aan een liefdadige instelling te schenken.

Na deze mededeling bleef het een maand rustig, in de pers tenminste. In Veendam gonsde het ondertussen van de geruchten: de agenten die de hoofdprijs – geparkeerd naast de aardappelpiramide – hadden bewaakt, zouden op een onbewaakt ogenblik een aantal knollen hebben weggenomen om op het winnende aantal te komen.

Het Vrije Volk, 17 november 1955.

Het Vrije Volk, 17 november 1955.

De impasse werd op 19 december 1955 doorbroken. Uit een onderzoek van de Rijksrecherche was gebleken dat de Veendammer politie niet onoorbaar had gehandeld. Daarop besloten de agenten hun prijzen ook te houden. Weggeven zou maar de schijn van een ‘schuldbekentenis’ inhouden, zo werd gesteld. ‘De kwestie is hiermee definitief van de baan’, aldus het communiqué van de politie.

Aardappelen. Disclaimer: de afgebeelde aardappelen hebben niets van doen met de onverkwikkelijkheden in 1955.

Aardappelen. Disclaimer: de afgebeelde aardappelen hebben niets van doen met de onverkwikkelijkheden in 1955.

Voor de Handelsvereniging, die de loterij had georganiseerd, was het leed echter nog niet geleden. Een dag later werd bekend dat men bij het uitzoeken van de tienduizenden inzendingen een lot over het hoofd had gezien. En dat was uitgerekend óók een winnende oplossing. De inzender daarvan ging niet akkoord met het schikkingsvoorstel van de Handelsvereniging. Hij deed aangifte…

(Naschrift: over de afloop van de zaak van de miskende winnaar heb ik niets kunnen vinden. Over een actie bij de winkelweek van 1956 trouwens ook niet. Wel brak de Hongaarse Opstand uit).

Advertenties

3 reacties op “De aardappeltellers

  1. Jannie
    oktober 10, 2016

    winkelweekloterij, wonderlijk en passend woord als je de streepjes net verkeerd zet: win-kel-wee-kloterij.

  2. martenfokkens
    oktober 11, 2016

    Mooi verhaal Martin. Ik kan me er niets meer van herinneren, maar ik was toen ook nog maar zes jaar:-)

    • Martin Hillenga
      oktober 11, 2016

      Misschien was er voor jeugdige deelnemers wel een piramide van krieltjes. (In dat geval is die verloting vast gewonnen door de jeugdpolitie).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op oktober 10, 2016 door in Geschiedenis, Gronings / Groningen, Uncategorized, Veendam en getagd als , , , .

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 234 andere volgers

Archief

Twitter Updates

%d bloggers liken dit: