Martin Hillenga

achterwaarts bewegend – drogend daar het opwaarts regent

Apocalyps Oosterdaip

Eigenlijk is 2016 tot nu toe –teleurstellend – rustig met voorspellingen van het einde van de wereld. Het is net alsof doemdenkers er sinds het aflopen van de Maya-kalender geen zin meer in hebben (of massaal hun opgespaarde vrije dagen hebben opgenomen).

Sinds vorig jaar staat een handige ‘Timeline of When the Earth Ended’ online. Handig, maar verre van compleet. Met wat krantenonderzoek is van de stippellijn gemakkelijk een ononderbroken curve te maken.

Zo verschenen in het voorjaar van 1881 in de kranten de eerste berichten over het vergaan van de aarde later dat jaar. Een komeet zou op de 12e november, precies om middernacht, de aarde uit haar baan stoten. De bron van deze toch wat sombere vooruitzichten was een Amerikaanse professor James Swormstedt (zijn naam wordt ook wel als Swormstead gespeld, maar omdat er in die dagen nog geen Twitter was viel niemand daar echt over).

Chromolithografie door de Franse astronoom E.L. Trouvelot.

Chromolithografie door de Franse astronoom E.L. Trouvelot.

Die komeet was zeker een realiteit. Op 22 mei 1881 werd ze voor het eerst waargenomen en van astronomen kreeg ze de poëtische benaming C/1881 K1, hoewel ‘Great Comet of 1881’ meer gangbaar werd. Die laatste aanduiding is niet helemaal correct: het hemelverschijnsel werd tot in februari 1882 gesignaleerd.

Uit het feit dat de komeet in 1882 nog werd waargenomen kunnen we onder andere concluderen dat de wereld niet op 12 november 1881 verging. Swormstedt werd met zijn voorspellingen bij voorbaat al niet heel serieus genomen. Zo  was voor de Leeuwarder Courant de aanbesteding van nieuwe schoolbanken voor het plaatselijke lyceum voorpaginanieuws, maar moest het nakende Einde der Tijden het doen met een bescheiden annonce op pagina 2:

Leeuwarder Courant, 26 mei 1881.

Leeuwarder Courant, 26 mei 1881.

Waarschijnlijk viel het enige slachtoffer van de komeet dat jaar in Veendam. Verschillende dagbladen schreven begin juli 1881 over het tragische voorval (veelzeggend opgenomen in de rubriek Binnenlands, en niet Buitenaards Nieuws):

De dienstmeid bij de familie mr. H. te Veendam, las voor eenige dagen in de krant, dat er geprofeteerd was, dat in 1881 de wereld zou vergaan. Zij heeft zich deze onheilspellende tijding zoo sterk aangetrokken, dat zij sedert aanhoudend leed aan aanvallen van zwaarmoedigheid en thans is zij volslagen krankzinnig.

De Bocht Oosterdiep in Veendam, met rechts het eerste post- en telegraafkantoor. Foto www.remeijer.nl.

De Bocht Oosterdiep in Veendam, met rechts het eerste post- en telegraafkantoor. Foto http://www.remeijer.nl.

In het gemeentearchief van Veendam bevindt zich trouwens nog een afschrift van het telegram dat de burgemeester op 13 november 1881 naar zijn ambtgenoot in de stad Groningen stuurde. Hij informeert daarin voorzichtig of de wereld nog bestond. Ook in de negentiende eeuw bestond al het diepgewortelde besef dat grote gebeurtenissen vaak ongemerkt aan Veendam voorbijgaan.

Advertenties

2 reacties op “Apocalyps Oosterdaip

  1. Hendrik Hachmer
    oktober 10, 2016

    Leuk… niet iets voor een kort epistel in de almanak als je uit kunt zoeken wie de dienstmeid was en of die brief van de burgemeester er echt is…

    Mart

    • Martin Hillenga
      oktober 10, 2016

      De dienstmeid kan met moeite wel worden achterhaald, waarschijnlijk werkte ze bij mr. Huber, docent Staatswetenschappen aan de hbs. Het telegram heb ik een beetje verzonnen (maar het zou me niet verbazen als het wel bestaat).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op oktober 9, 2016 door in Geschiedenis, Veendam en getagd als , , , .

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 235 andere volgers

Archief

Twitter Updates

%d bloggers liken dit: