Martin Hillenga

achterwaarts bewegend – drogend daar het opwaarts regent

Een veelbewogen leven

Nieuwe Laan_Foto

De Nieuwe Laan, tussen Ooster- en Westerdiep, in Veendam. Foto http://www.remeijer.nl

Op 2 september 1896 overleed aan de Nieuwe Laan (de tegenwoordige Jakob Bruggemalaan) in Veendam de 79-jarige Gerhardus Petrus van Orbeck. Zijn levensverhaal stond in verschillende kranten te lezen, onder de toepasselijke kop ‘Een veelbewogen leven’:

’t Was een arm oud man, die hier (Veendam) j.l. woensdag overleed. Wie hem in den laatsten tijd zag, als hij een kar met kruidenierswaren langs de huizen schoof, terwijl hij slechts met moeite vooruit scheen te komen, maar altijd nog, zij ’t met trillende hand, beleefd de pet van het grijze hoofd lichtte, als men hem aansprak, gevoelde onwillekeurig medelijden met den stumper, die —’t was aan alles te zien — betere dagen gekend moest hebben. En zoo was het ook.

Gerhardus Petrus van Orbeck, — want die was de man, dien wij bedoelen — had vroeger in geheel andere omstandigheden verkeerd dan waarin wij hem hebben gekend. Zijn leven was in waarheid veelbewogen geweest. Men oordeele zelf.

Hij werd in 1817 te Kampen geboren. Zijn vader was een regimentsbakker en liet hem een opleiding geven aan het toenmaals zeer gunstig bekende gymnasium van Van Wijk. Op mannelijken leeftijd kwam Van Orbeck aan ’t hoofd eener tabaksfabriek. Wegens achteruitgang van zaken vertrok hij naar Amerika. Daar maakte hij den “struggle for life” in alle mogelijke phasen mede. Boekhouder op een leerlooierij, officier in een staatsgevangenis, stemmenwerver bij de verkiezing van een president, tijdens de oorlog tusschen de Noordelijke en Zuidelijke Staten, waarbij hij tot de verliezende partij behoorde, in alle die functiën trad Van Orbeck in de nieuwe wereld op, soms gesteund door hooggeplaatste personen, dan weer drijvend op eigen wieken.

Als verkiezingsagent hield de man vaak ook redevoeringen, en werd daarbij, volgens zijn eigen mededeeling, soms – naar Amerikaanschen trant — met een regen van kurken, rotte appelen, ja flesschen en glazen begroet. Later vinden wij van Orbeck, met zekeren Salvador, een Groninger student die wegens een ontgroeningsgrap — men had namelijk een groen met eau-de-cologne overgoten en deze in brand gestoken — zijn land had moeten verlaten, als uitgever van een dagblad.

Ook die schijnt niet gerendeerd te hebben. Want eenigen tijd daarna kwam onze man terecht bij de Roodhuiden. Aan de dochter van een opperhoofd gaf hij les in vreemde talen, tot welke interessante taak hij zeker wel bevoegd was, daar hij behalve ’t Nederlandsch, ook het Fransch, Duitsch en Engelsch machtig was. Zijn kennis van talen stelde hem ook in staat met de wilden naar New-York te gaan, als zij daar hunne huiden gingen verkoopen.

Terwijl hij zoo op zekeren keer weer in de hoofdstad der Vereenigde Staten vertoefde beving hem het heimwee naar het oude Vaderland. Van Orbeck hield het niet langer in Noord-Amerika uit en vertrok naar Europa. Te Groningen vestigde hij zich als bakker, maar vertrok, nadat zijn zaak was verloopen, naar Sappemeer, waar hij commissionair werd. Maar ook dit mislukte. En tot overmaat van ramp overleed nog zijn moeder, die hem steeds had gesteund. Zij liet hem niets na.

Doodarm verscheen hij te Veendam, met drie zusters. Gelukkig vond hij hier – ’t was in 1863 — werk als pakhuisknecht bij den heer K. Groeneveld, die toenmaals een zeer beklante kruidenierszaak dreef aan ’t Boven Oosterdiep. Trouw en eerlijk diende hij zijn patroon, tot deze in 1885 de zaak overdeed. In den loop der jaren verloor hij zijne zusters en bleef zoo eindelijk alleen achter. Maar zijn vroegere meester liet hem, tot het einde toe, niet zonder steun, het Armbestuur der Hervormde kerk en sommige goede menschen verleenden ook eenigen onderstand en zoo bleef Van Orbeck tot zijn dood voor broodsgebrek bewaard.

Bij onderzoek van de kleine kamer, waarin hij den laatsten tijd van zijn leven doorbracht, vond men nog een bedrag van f 150,-, wat na aftrek der begrafeniskosten, het Hervormd Armbestuur ten goede komt. Na een ziekte van 5 a 6 weken was Van Orbeck bezweken. Thans is de arme zwerveling tot rust gekomen, en zeker gunt ieder, die hem gekend heeft, hem dit van harte.

De moraal van dit verhaal: Veendam biedt weinig voor een avontuurlijk leven, maar je kunt er aan het eind daarvan wél gerust sterven.

Advertenties

Eén reactie op “Een veelbewogen leven

  1. groninganus
    januari 22, 2016

    Jammer dat hij zijn memoires niet schreef. Die zouden goed hebben verkocht.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op januari 21, 2016 door in Geschiedenis, Gronings / Groningen, Uncategorized en getagd als , , , .

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 235 andere volgers

Archief

Twitter Updates

%d bloggers liken dit: