Martin Hillenga

achterwaarts bewegend – drogend daar het opwaarts regent

Bozje moi

De geruchten deden al langer de ronde in de Oblast Omsk (Siberië): uren gaans buiten de bewoonde wereld zou in complete afzondering een natuurvolk leven.

oblast omsk

De Oblast Omsk. Eén blik op de kaart is al voldoende: op de brommer niet te doen.

De leden van deze mysterieuze stam lieten zich nooit zien, maar houthakkers die in het najaar in de uitgestrekte naaldbossen werkten, keerden terug naar Omsk met verhalen over een penetrante, weeïg zoete lucht die jaarlijks vanaf eind september enkele weken de lucht vulde. ‘Alsof er suikerbieten gekookt werden’.

Het eerste contact werd gelegd in de jaren ’30 van de vorige eeuw. Een dwangarbeider die uit één van de werkkampen in de Goelag ontsnapte, vond na dagen lopen onderdak bij de geïsoleerde gemeenschap. Uit zijn nagelaten aantekeningen blijkt dat de eerste ontmoeting stroef verliep (‘Ja moi eem!’) maar dat hij daarna voorzichtig werd onthaald op slappe koffie en een plak van een bruine substantie. Waarschijnlijk turf, maar dan wel met stukjes sukade.

1200px-Siberian_autumn_in_taiga.

De Siberische taiga in de herfst. Foto Creative Commons / Elkwiki.

De lange, ongemakkelijke stiltes die tijdens het bezoek vielen, deden de voortvluchtige besluiten om terug te lopen naar het kamp — via de enige weg weerom naar de bewoonde wereld, de ‘Langeleegte’ zoals een verweerd bordje op een boom vermeldde — en daar weer onder het prikkeldraad door te kruipen.

Zijn medegevangenen verbaasden zich nog jaren over zijn verhalen over het mysterieuze volk dat in rode bakstenen rijtjeshuizen leefde (door leden van de betreffende stam aangeduid als ‘de woningbaauw’), gegroepeerd rond een pleintje waarop een stenen beeld stond van een wit mythisch paard, door de inboorlingen ‘Loeks’ genoemd.

Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, gevolgd door het optrekken van het IJzeren Gordijn, raakte de gebeurtenis weer in de vergetelheid. Pas in de jaren ’90 vond een doelgerichte expeditie plaats door wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen.

Telegraaf 14.12.1991

Bericht in de Telegraaf, 14.12.1991.

De geheimzinnige gemeenschap bleek afkomstig uit Groningen, en had zich hier vier eeuwen geleden gevestigd op de vlucht voor geloofsvervolging. Geheel verstoken van contact met de buitenwereld had men een levende lied- en verhaaltraditie weten te bewaren, overgeleverd van generatie op generatie, die een unieke inkijk leverde in het Groningen van de vroege zeventiende eeuw.

Zo noteerden de onderzoekers de tekst van het oeroude lied ‘Blief mit dien poten van mien poedie’, dat licht werpt op de patriarchale verhoudingen in de Gouden Eeuw. Het leven in harmonie met de seizoenen werd bewaard in de hymne ‘Het het nog nooit zo donker west of het werd altied wel weer licht’, de strijd om het dagelijks brood in ‘Ik kom van Ziel, ik kom van t woater / Ik kom van t sliek achter diek.’

De tekst van één episch vers plaatst de taalwetenschappers vooralsnog voor raadsels: ‘Ik ston lèst te liften veur t station van App’ngedaam…’

Advertenties

6 reacties op “Bozje moi

  1. WUBSBOS
    december 29, 2015

    Ad van Lit heeft een documentaire gemaakt, vermoedelijk bij de VPRO uitgezonden, een aantal delen, hebben we met veel interesse gevolgd, toen. Groet, Jannie.

    14 januari 1993

    50 minuten

    EEN DORP DAT ‘GEEN GELUK’ HEET

    De Mennonieten vormen een geloofsgemeenschap, die haar wortels heeft in het Friesland van begin zestiende eeuw. Door de eeuwen heen heeft zij te maken gehad met vervolging en gedwongen landverhuizingen. De bewoners van Neodatchino in Siberië zijn op die wijze in een van de meest afgelegen hoeken van de wereld beland. Tot 1987 was vrijwel niemand op de hoogte van het bestaan van deze gemeenschap. De omwentelingen in de voormalige Sovjet-Unie brachten daarin verandering. Ook voor de bewoners van Neodatchino, oorspronkelijk van Nederlandse en Duitse afkomst, zijn de deuren naar de wereld geopend. Duitsland is bereid hen als Duitse afstammelingen op te nemen en veel inwoners van het dorp maakten van die gelegenheid gebruik.

    Neodatchino stroomt leeg. Daarmee gaat een opvallend fenomeen verloren: een gemeenschap in een uithoek van de wereld, waar nog plat-dietsch wordt gesproken, waar de kinderen versjes leren uit het Noord-Nederland van honderd jaar geleden en waar een van oorsprong Westeuropese geloofsbeleving een allesdoordringende rol speelt. Kinderen trekken weg, ouders blijven achter. Zoals Gerhard Neufeld, de kleinzoon van Abraham Neufeld die de grond waarop Neodatchino verrees aan het begin van de eeuw kocht van een Russische kolonel. Gerhard ziet de teloorgang van het dorp, waarvan de naam ‘Geen geluk’ betekent, met lede ogen aan.

  2. martenfokkens
    december 29, 2015

    Ik zou die documentaire best eens willen zien.
    Het verhaal komt me ergens wel bekend voor. Interessant.

    • Martin Hillenga
      december 29, 2015

      Is ook een interessante docu. Dat bericht in de Telegraaf is trouwens zwaar overtrokken: een enkel liedje had Groningse/Ostfriese taalinvloeden. Ik herinner me ‘Tudeltoan zo kraait de hoan’ o.i.d. Indertijd volgde ik ook nog eens een (gast)college van De Graaf over deze materie.

  3. Henk Scholte
    december 29, 2015

    Ik zing al sund joar en dag t grunneger stoapellaidje ‘kraaieraaier hennechie’mit de tekst:
    Tjoakje dou ik jonk was.
    Wol k ook geern n hèn hebben
    kraaieraaier hennechie
    zo hait mien lutje hennechie
    t is n n variant van bovenstoande laidje en het dezulfde melodie:

  4. Marieke
    december 30, 2015

    Ha ha ha Hij is weer legendarisch … ‘poedie’ haha

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op december 29, 2015 door in Gronings / Groningen, Onzin en getagd als , , , , .

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 235 andere volgers

Archief

Twitter Updates

%d bloggers liken dit: