Martin Hillenga

achterwaarts bewegend – drogend daar het opwaarts regent

Het Veendammer windei

Op de Dag van de Groninger Geschiedenis was prominent de propeller – uit 1911 – van de ‘Helpman 1’ in beeld, volgens de organisatie ‘de eerste Groninger vliegmachine’. Maar klopt dat eigenlijk wel?

De vraag stellen is ‘m beantwoorden: nee.

Helpman 1

De Helpman 1, tentoongesteld in de rijwielschool van Fongers aan de Hereweg. Foto collectie RHC Groninger Archieven (1785-13060).

De achterliggende gedachtegang begrijp ik overigens best. Het is een wijdverbreide misvatting dat technische innovaties, of wat voor vernieuwingen dan ook, zich vanuit de stad zich verbreiden over het platteland. Maar in Groningen is dat vaak precies andersom.

Het loont altijd om even te kijken wanneer een noviteit in de Stad opduikt, of deze in Veendam niet al lang bekend is. Dat laatste is niet zelden het geval – zeker wanneer het werkelijk belangwekkende uitvindingen betreft. Daarbij komt nog eens dat de Veendammer van nature enorm bescheiden is en niet meteen te koop loopt met successen.

Al in oktober 1910 meldden enkele kranten:

Naar we vernemen is de stucadoor R. te Ommelanderwijk bezig aan het bouwen eener vliegmachine, model Blériot. De machine nadert hare voltooiing en zal, gereed gekomen, op het sportterrein te Veendam ter bezichtiging gesteld worden. De machine waaraan door den heer R. alleen in zijne vrije uren wordt gewerkt, ziet er keurig uit en wordt in alle opzichten netjes afgewerkt.

Achter het initiaal R. gaat Willem Albertus Reinders (1876-1945) schuil. Zijn vliegmachine was in het voorjaar van 1911 gereed. De ‘Veendam I’, zoals Reinders het toestel doopte, werd tentoongesteld in enkele hotels en op het sportterrein bij de sociëteit Veenlust. De machine – ‘in alle opzichten netjes afgewerkt’ – had maar één (klein) minpuntje. Er zat geen motor in…

NvhN 30.06.1911

Advertentie in het Nieuwsblad van het Noorden, 30 juni 1911.

Pas in juli 1911 lijkt Reinders, dankzij een gulle gever, de beschikking te hebben over een motor. Een eerste vlucht wordt aangekondigd voor de 19e van die maand, op het vliegveld Ubbena bij Zeijen (Vries). Vanwege het slechte weer die dag bleef Reinders echter aan de grond. Het toegestroomde publiek moest zich maar zien te vermaken met een biljart en een ‘pianino’.

Uit: De Volksvriend, 6 juli 1911.

Uit: De Volksvriend, 6 juli 1911.

Meerdere decepties volgen. Op 24 september 1911 bijvoorbeeld keren zo’n duizend toeschouwers teleurgesteld huiswaarts, nadat Reinders vanwege de te harde wind wéér aan de grond was gebleven. Pas op 30 oktober lijken de weersomstandigheden Reinders gunstig gezind: de wind gaat liggen waarna de gekwelde aviateur de Veendam I snel uit de hangar rolt. Waarschijnlijk iets té snel want één van de stutpalen valt om en beschadigt een vleugel, ‘waarna de machine onverrichterzake weer in den hangar moest worden geschoven’.

Van de Veendammer luchtvaartpionier vernemen we daarna weinig meer. Het Nieuwsblad van het Noorden meldt in december 1911 nog wel dat Reinders’ geldschieters ‘wat onvaster in hun vertrouwen worden’ nu zij het toestel ‘maar steeds op den vasten grond zien’. Omdat het daarna in de pers stil blijft, mag worden geconcludeerd dat de Veendam I nooit heeft gevlogen.

Historisch Zeijen.nu

Luchtvaartpioniers op het vliegveld bij Zeijen, 1911. Geheel rechts, stevig op de grond: W.A. Reinders. Foto http://www.historisch.zeijen.nu

Toch is dit een Veendammer succesverhaal. Reinders liet zijn mislukte vliegpogingen kennelijk door derden financieren, maar het tentoonstellen van zijn vliegmachine legde hem geen windeieren. Volgens het provinciaal kentekenregister reed hij vanaf 8 augustus 1911 rond in een bolide met het nummerbord A 761. Daarmee was hij één van de 28 Veendammer autobezitters – niet slecht voor een stucadoor.

Een gipsvlucht bleef hem bovendien bespaard. Het tweede Groninger vliegtuig, de Helpman 1, stortte in het najaar van 1911 bij Duidigt neer als gevolg van een plotselinge rukwind.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op december 27, 2015 door in Geschiedenis, Gronings / Groningen, Uncategorized en getagd als , , .

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 235 andere volgers

Archief

Twitter Updates

%d bloggers liken dit: